Unternehmen Alberich

Na twee jaar uitputtende stellingenoorlog aan het Westfront stond het Duitse leger eind 1916 voor een fundamenteel strategisch probleem. De frontlijn, gegroeid uit de improvisaties van 1914, was lang, bochtig, slecht georganiseerd en bijzonder kwetsbaar voor doorbraken zoals bij Verdun en aan de Somme. De Duitse legerleiding kwam tot het besef dat verdere verdediging op deze oude linies niet langer houdbaar was. Het antwoord hierop was geen wanordelijke aftocht, maar een geplande, centraal aangestuurde herstructurering van het front.

Deze strategische terugval werd uitgevoerd onder de operatienaam Unternehmen Alberich. Het doel was meervoudig: het front inkorten, manschappen en middelen vrijmaken, en zich terugplooien op vooraf aangelegde, technisch moderne verdedigingsstellingen, ontworpen volgens nieuwe inzichten in defensie in de diepte.

De terugtocht van begin 1917 was bewust gepland en minutieus voorbereid. Nog vóór de eerste eenheden zich terugtrokken, werden achter het bestaande front nieuwe stellingen aangelegd: niet als één ononderbroken “muur”, maar als een samenhangend stellingensysteem met meerdere verdedigingszones.

Tijdens de uitvoering van Alberich werd het ontruimde gebied systematisch onbruikbaar gemaakt:

• dorpen en infrastructuur werden vernield
• wegen en spoorlijnen opgebroken
• bronnen vergiftigd of afgedamd
• bossen werden gekapt

Deze tactiek van de verschroeide aarde moest de geallieerden vertragen en hun logistiek ontwrichten.

Brasschaet-Polygone: Vue à la Coupole

Uit de privaatcollectie van Tom Oliviers

 

Uit de privaatcollectie van Tom Oliviers

Kanone in Schirmlafette

Uit de privaatcollectie van Tom Oliviers

 

Uit de privaatcollectie van Tom Oliviers

Bettung für 5,3cm Fahrpanzer (Gruson)

Betonnen borstwering waarin oorspronkelijk een 5,3 cm Fahrpanzer van Gruson was opgesteld. Dit type gepantserde snelvuurkanon (Gruson L/24) werd ontwikkeld voor de nabijverdediging van forten en vooruitgeschoven stellingen. Het kon door een kleine bemanning worden bediend en had een effectief bereik van circa 1.500 meter. In vaste opstelling, zoals op deze locatie, maakte de Fahrpanzer deel uit van het verdedigingssysteem en bood het, dankzij zijn lage silhouet en draaibare koepel, een goed beschermde vuursector met een vrijwel volledige rondomdekking.

3.9 General der Infanterie Johann Hans von Zwehl (1851–1926):

 

Johann Hans von Zwehl was een Pruisisch officier die diende in zowel de Frans-Duitse Oorlog (1870–1871) als de Eerste Wereldoorlog. Na een lange loopbaan binnen het keizerlijk leger, waarin hij onder meer divisie- en brigadecommandant was, ging hij in 1909 met pensioen. Bij het uitbreken van WO I werd hij opnieuw opgeroepen en kreeg het bevel over het VII. Reservekorps.

Von Zwehl verwierf bekendheid tijdens het Beleg van Maubeuge (1914), waar hij de Franse overgave ontving en het Pour le Mérite (Der blaue Max) kreeg toegekend. Later nam hij deel aan de Slag bij  Verdun (1916), waar zijn korps zware verliezen leed. In december 1916 werd hij uit actieve frontdienst ontheven.

Vanaf 1917 tot het einde van de oorlog diende hij als Militair Gouverneur van Antwerpen, waar hij  zowel het burgerlijk bestuur als de militaire vestingorganisatie leidde. Op 8 september 1917 ontving hij de eikenloof als aanvulling op zijn Pour le Mérite.

Na de oorlog schreef von Zwehl over militaire geschiedenis en werd hij de officiële biograaf van Erich von Falkenhayn. Hij overleed in 1926.

3.7 Oplevering en in gebruik name van de Turnhout-Kanalstellung:

 

Kaiserliches Gouvernement
Abteilung I e, J.Nr. 2635 Geh.
Antwerpen, den 21. April 1917

 

De in beschikking nr. 2619 van het Gouvernement Antwerpen (afdeling I) omschreven zones worden als goedgekeurd beschouwd door het Generaal-Gouvernement en treden officieel in werking op 1 mei 1917. De uitvoering van deze maatregel moet uiterlijk op 3 mei gemeld worden door de militaire autoriteiten, en ten laatste op 6 mei door de burgerlijke overheden.

Voor onderdelen die rechtstreeks onder het Gouvernement vallen, zoals bewakingsposten en aanwezige eenheden, moet tegen 15 mei 1917 verslag worden uitgebracht door de betrokken instanties en districtscommandanten. Het is vanzelfsprekend dat de samenwerking tussen deze onderdelen ononderbroken moet blijven. Eventuele noodzakelijke aanpassingen aan de richtlijnen dienen tijdig en volgens de geldende procedure te worden aangevraagd.

Aangelegenheden die verband houden met wegen aan de noordzijde van de stelling worden voortaan niet langer door de districtscommandant behandeld, maar rechtstreeks afgehandeld door het Gouvernement zelf.

De rijkswachtpost in Brecht wordt voortaan bemand door eenheden uit het noordelijke sectorgebied, terwijl de post in Oostmalle onder verantwoordelijkheid komt van de oostelijke sector. De tot nu toe aanwezige posten van het district Turnhout blijven binnen dat district operatief en worden in de eerste plaats ingezet om spionage en het smokkelen van brieven te voorkomen.

De bewaking van de toegangsbeperkingen langs het Turnhoutkanaal wordt voor het traject van Turnhout tot aan de westelijke district grens toegewezen aan het Kreis (district) Turnhout. Vanaf de sectorgrens tot aan het Fort Schooten valt de verantwoordelijkheid bij de Ost-Abschnitt. In geval van een concrete bedreiging zal een aparte bevelvoering volgen met betrekking tot de inzet van bewakingseenheden.

3.6 KOSTENANSCHLAG:

  

voor de verdere uitbouw van de stelling aan het Turnhoutkanaal

Omschrijving	Eenheidsprijs	Totaal
5 schuttersstellingen vóór de bruggen 11, 7, 6, 4, 3
met 12 m brede prikkeldraadhindernis	8.000 Mark	40.000 Mark
53 mitrailleurruimten, tevens onderkomens	6.900 Mark	365.700 Mark
60 onderkomens voor 3 man
tevens infanteriewaarnemers	2.200 Mark	132.000 Mark
6 artilleriewaarnemers	3.600 Mark	21.600 Mark
		559.300 Mark
Voor afronding en als reserve		40.700 Mark
Totaalbedrag		600.000 Mark